అమెరికాకు భారీ షాక్! అధునాతన ‘అవాక్స్​’ విమానాన్ని పేల్చేసిన ఇరాన్​?

సౌదీలోని అమెరికా స్థావరంపై ఇరాన్ దాడిలో అవాక్స్ విమానం తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నట్లు సమాచారం. గగనతల యుద్ధంలో కీలకమైన ఈ వ్యవస్థ నష్టం అమెరికా వ్యూహంపై కోలుకోలేని దెబ్బ తీస్తుంది. ఇతర వ్యవస్థలు కూడా గణనీయంగా దెబ్బతిన్నట్లు తెలుస్తోంది.

అవాక్స్‌పై దాడి జరిగిందనే క్లెయిమ్స్ నేపథ్యంలో అమెరికా గగనతల ఆధిపత్యంపై ప్రభావం ఎలా ఉంటుందన్న దానిపై వ్యూహాత్మక విశ్లేషణలు కొనసాగుతున్నాయి

Big Shock to US? : Iran Hits AWACS Aircraft in Saudi Base Strike

 హైలైట్స్​:

• 6 బాలిస్టిక్ మిస్సైల్స్, 29 డ్రోన్లతో దాడి
• AWACS, KC-135 ట్యాంకర్లు లక్ష్యంగా
• గగనతల పర్యవేక్షణలో తీవ్ర ప్రభావం

విధాత ప్రపంచం డెస్క్​ | 29 మార్చి 2026 | హైదరాబాద్​:

AWACS Blast | ఫిబ్రవరి 28న అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ సంయుక్త దాడులతో ప్రారంభమైన యుద్ధం ఇప్పుడు మరింత విస్తరించి గల్ఫ్ ప్రాంతాన్ని చుట్టుముట్టింది. ప్రతిస్పందనగా ఇరాన్ క్షిపణులు, డ్రోన్లతో అమెరికా సైనిక స్థావరాలను లక్ష్యంగా చేసుకుంటూ దాడులు కొనసాగిస్తోంది. ఈ నేపథ్యంలో సౌదీ అరేబియాలోని అమెరికా ఎయిర్​ బేస్​పై జరిగిన తాజా దాడి అత్యంత ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.

సౌదీలోని ప్రిన్స్​ సుల్తాన్​ ఎయిర్​ బేస్​పై జరిగిన ఈ దాడిలో ఆరు బాలిస్టిక్ క్షిపణులు, 29 డ్రోన్లు వినియోగించినట్లు ఐఆర్​జీసీ (Islamic Revolutionary Guard Corps – IRGC) తెలిపింది. ఈ దాడిలో అమెరికాకు చెందిన కీలక గగనతల వనరులు దెబ్బతిన్నాయని ప్రెస్​ టీవీ ప్రచారం చేసింది. విడుదల చేసిన చిత్రాల్లో ఒక పెద్ద సైనిక విమానం శరీరం తీవ్రంగా ధ్వంసమైనట్లు, ముందు-వెనుక భాగాలు మాత్రమే మిగిలినట్లు కనిపించడం గమనార్హం.

ఈ ఘటనలో 10 నుంచి 15 మంది అమెరికా సైనికులు గాయపడినట్లు అసోసియేటెడ్​ ప్రెస్​ పేర్కొంది. అందులో ఇద్దరి పరిస్థితి విషమంగా ఉన్నట్లు సమాచారం. అయితే అమెరికా సెంట్రల్​ కమాండ్​ ఇప్పటివరకు అధికారికంగా స్పందించలేదు.

అవాక్స్​పై దాడి.. అమెరికాను ‘అంధురాలి’ని చేయడమే లక్ష్యం

సౌదీ అరేబియాలోని ప్రిన్స్ సుల్తాన్ ఎయిర్ బేస్‌పై ఇరాన్ జరిపిన దాడి తర్వాత అమెరికా గగనతల సామర్థ్యంపై ప్రభావం పడిందా అన్న చర్చలు ప్రారంభమయ్యాయి

ఈ దాడిలో అత్యంత కీలక అంశం అవాక్స్​ విమానం (Boeing E-3 Sentry AWACS) విమానం దెబ్బతిన్నట్లు వచ్చిన సమాచారం. ఇది గాల్లో ఎగిరే కమాండ్ అండ్ కంట్రోల్ సిస్టమ్‌(Air Warning And Control System)గా పనిచేస్తుంది.

1970ల నుంచే సేవలో ఉన్న ఈ విమానం:

• 375 కిలోమీటర్లకు పైగా పరిధిలో గగనతల పర్యవేక్షణ చేస్తుంది
• శత్రు విమానాలు, డ్రోన్లు, క్షిపణులను ముందుగానే గుర్తిస్తుంది
• ఫైటర్ జెట్లను సమన్వయం చేసి యుద్ధాన్ని నియంత్రిస్తుంది
• రియల్‌టైమ్ ఇంటెలిజెన్స్, లక్ష్యాల సమాచారం అందిస్తుంది

ఆపరేషన్​ డెజర్ట్ స్టార్మ్(1991 గల్ఫ్​ యుద్ధం) నుంచి ఆఫ్ఘనిస్తాన్, ఐసిస్​పై ఆపరేషన్ల వరకు అనేక యుద్ధాల్లో కీలక పాత్ర పోషించిన ఈ వ్యవస్థ దెబ్బతింటే గగనతల యుద్ధంలో  అమెరికాకు “తాత్కాలిక అంధత్వం” వస్తుందని నిపుణులు చెబుతున్నారు. మాజీ ఫైటర్ పైలట్లు, రక్షణ విశ్లేషకుల మాటల్లో — AWACS లేకుండా యుద్ధం నిర్వహించడం అంటే “చెస్ మాస్టర్ లేకుండా ఆట ఆడినట్టే”.

ట్యాంకర్లు, డ్రోన్లు, రాడార్ వ్యవస్థలు కూడా టార్గెట్

గగనతల యుద్ధంలో పర్యవేక్షణ, కమాండ్ అండ్ కంట్రోల్ వ్యవస్థగా కీలకంగా పనిచేసే అవాక్స్ విమానం అమెరికా ఆపరేషన్లకు వెన్నెముకగా భావించబడుతోంది

ఈ దాడిలో KC-135 Stratotanker ట్యాంకర్లు కూడా దెబ్బతిన్నట్లు నివేదికలు చెబుతున్నాయి. గాల్లోనే ఫైటర్ జెట్లకు ఇంధనం అందించే ఈ విమానాలు లేకపోతే దాడి పరిధి తగ్గుతుంది.

గత నెలలో ఇరాన్ దాడుల్లో సుమారు 12 MQ-9 Reaper డ్రోన్లు నష్టపోయినట్లు సమాచారం. అదనంగా థాడ్​ క్షిపణి రక్షణ వ్యవస్థలు, రాడార్ నెట్‌వర్క్‌లు, కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలు కూడా లక్ష్యంగా మారాయి.

ఇంకా F-35 Lightning II, F-15 Eagle యుద్ధవిమానాలను కూల్చివేశామని ఇరాన్ ప్రకటించినా, అమెరికా వాటిని ఖండించింది.

పునరావృత దాడులు.. వ్యూహాత్మక మార్పు

యుద్ధ సమయంలో గగనతల పరిస్థితులను సమన్వయం చేయడంలో అవాక్స్ వ్యవస్థ కీలక పాత్ర పోషిస్తుందని సైనిక నిపుణులు పేర్కొంటున్నారు

మార్చి 13న కూడా ఇదే బేస్‌పై దాడి జరిగి ఐదు ట్యాంకర్లు దెబ్బతిన్నట్లు నివేదికలు ఉన్నాయి. అంటే ఇది ఒక్కసారిగా జరిగిన దాడి కాదు — పునరావృతంగా లక్ష్యంగా చేసుకున్న వ్యూహాత్మక చర్య.

ఇరాన్ ఇప్పుడు డ్రోన్ స్వార్మ్స్, మిస్సైల్ సాచురేషన్, ప్రథమ శ్రేణి లక్ష్యాలపై దాడులు వంటి అసమాన యుద్ధ విధానాన్ని అనుసరిస్తోంది. ఇది అమెరికా గగనతల ఆధిపత్యాన్ని నెమ్మదిగా దెబ్బతీయడానికి చేస్తున్న ప్రయత్నంగా భావిస్తున్నారు.

గల్ఫ్ దాటి యుద్ధం.. ప్రపంచంపై ప్రభావం

ఈ యుద్ధం ఇప్పుడు సౌదీకి మాత్రమే పరిమితం కాకుండా యూఏఈ, బహ్రెయిన్, జోర్డాన్, కువైట్ వరకు విస్తరించింది. ముఖ్యంగా ఖతార్​లోని Al Udeid Air Base కూడా ముప్పులో పడినట్లు సమాచారం.

ఇదే సమయంలో హొర్ముజ్​ జలసంధి వద్ద ఉద్రిక్తతలు పెరగడంతో ప్రపంచ చమురు సరఫరాలో ఇప్పటికే 20% ప్రభావం పడింది. ధరలు కూడా భారీగా పెరిగాయి.

పాత అవాక్స్ ఫ్లీట్‌పై ఒత్తిడి.. భవిష్యత్ ఏమిటి?

పాత అవాక్స్ వ్యవస్థల స్థానంలో ఆధునిక ప్రత్యామ్నాయాలపై అమెరికా దృష్టి సారిస్తున్న నేపథ్యంలో కొత్త విమానాలపై చర్చలు వేగం అందుకున్నాయి

E-3 అవాక్స్ విమానాలు పాతవిగా మారుతున్న నేపథ్యంలో కొత్తగా Boeing E-7 Wedgetail ప్రవేశపెట్టే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి.

అయితే:

• కొత్త వ్యవస్థలు పూర్తిగా సిద్ధంగా లేవు
• పాత ఫ్లీట్‌పైనే ఆధారపడాల్సిన పరిస్థితి
• ఒక విమానం నష్టమే మిగిలిన వాటిపై ఒత్తిడి పెంచుతోంది

దీంతో అమెరికా గగనతల వ్యూహంపై దీర్ఘకాలిక ప్రభావం పడే అవకాశం ఉందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. అవాక్స్‌పై దాడి నిజమైతే, అది కేవలం ఒక విమానం నష్టం కాదు — అమెరికా గగనతల యుద్ధ మెదడుపై దెబ్బ. గగనతల నియంత్రణలో గ్యాప్స్ సృష్టించడం ద్వారా ఇరాన్ వ్యూహాత్మకంగా పైచేయి సాధించే ప్రయత్నం చేస్తోంది.

అయితే ఈ ప్రకటనల్లో చాలావరకు స్వతంత్ర ధృవీకరణ లేదు. అయినప్పటికీ, గల్ఫ్ ప్రాంతంలో పెరుగుతున్న ఈ ఉద్రిక్తతలు ప్రపంచ భద్రత, ఆర్థిక వ్యవస్థలపై దీర్ఘకాలిక ప్రభావం చూపే సూచనలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి.