రిజర్వేషన్లు మొదటి తరానికి మాత్రమే ఇవ్వాలి, ఆ తర్వాత కాదు అని జస్టిస్ పంకజ్ మితల్ అన్న వ్యాఖ్యలు భారతదేశంలో సమానత్వం, ఉన్నతి, దీర్ఘకాలిక సామాజిక న్యాయాన్ని ఎలా నిర్వచిస్తుందనే అంశాలపై బలమైన చర్చలకు దారి తీశాయి. రిజర్వేషన్లు అనేది ఎన్నో ఏళ్లుగా సామాజికంగా వెనకకు నెట్టబడిన వారికి సహాయం చేయడానికి ఒక మద్దతు వ్యవస్థగా రూపొందించబడ్డాయి, అనంతంగా అందించబడే శాశ్వత ప్రయోజనంగా కాదు.
అతను చేసిన వ్యాఖ్యలు.. ఒక కుటుంబం విద్యాపరంగా, ఆర్థికంగా స్థిరత్వాన్ని సాధించిన తర్వాత, భవిష్యత్ తరాలకు అదే ప్రయోజనాలను కొనసాగించడం వలన ఇప్పటికీ అట్టడుగున ఉన్న వారికి అవకాశాలు తగ్గుతాయి. ఈ దృక్పథం రిజర్వేషన్లు ఒక మెట్టుగా పనిచేయాలని వెల్లడిస్తున్నది. ఒక తరానికి సాధికారత కల్పించడం ద్వారా తదుపరి తరానికి ఆధారపడకుండా ముందుకు సాగడం, యోగ్యత, విశ్వాసం , స్వావలంబనకు స్థలాన్ని సృష్టించడం.
అయితే, భారతదేశంలో ఆనాదిగా పాతుకుపోయిన సామాజిక అసమానతలు ఒక్క తరంతోనే తొలగిపోవన్న వాదనలు కూడా ఉన్నాయి. కుటుంబాలు ఆర్థికంగా పెరిగినా, కుల ఆధారిత వివక్షత , వ్యవస్థాగత అడ్డంకులు తరచుగా సూక్ష్మమైన కానీ వాస్తవ రూపాల్లో కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. రిజర్వేషన్లను త్వరగా తొలగించడం వల్ల సాధించిన పురోగతిని మసకబారిపోయేలా చేయవచ్చు, ఎందుకంటే నిజమైన సమానత్వానికి కేవలం ఒక తరం ఉద్ధరణ కాదు, తరతరాలుగా స్థిరమైన మద్దతు అవసరం.
ఏది ఏమైనప్పటికీ జస్టిస్ పంకజ్ వ్యాఖ్యలు రిజర్వేషన్లు తరతరాలుగా పరిమితం చేయబడాలా, లేదా దానిని వాస్తవమైన, నిర్దిష్టమైన ప్రతికూలతతో అనుసంధానించాలా అనే ప్రశ్నను లేవనెత్తాయి. సమతుల్య విధానమనేది సంస్కరణలో ఉండవచ్చు. రిజర్వేషన్ నిజంగా అవసరమైన వారికి కొనసాగుతుందని నిర్ధారించడం, ఉద్ధరణ స్పష్టంగా పూర్తి అయిన చోట క్రమంగా దానిని తొలగించడం చేయవచ్చు. జస్టిస్ పంకజ్ చేసిన ప్రకటన ద్వారా ప్రేరేపించబడిన చర్చ న్యాయమైన భారతదేశాన్ని రూపొందించడానికి ఎంతో అవసరమని తెలుస్తోంది.
