Air Quality Index | ఎయిర్ క్వాలిటీ ఇండెక్స్ అంటే ఏమిటి?

Air Quality Index (AQI) అంటే వాయు నాణ్యతా సూచిక. గాలి ఎంత పరిశుభ్రంగా ఉందో, ఎంత కాలుష్యంతో ఉందో తెలిపే ఈ సూచికను భారత్‌లో CPCB పర్యవేక్షిస్తుంది. AQI ఎలా లెక్కిస్తారు? PM2.5, PM10 ఆరోగ్యంపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపిస్తాయి? వివరాలు..

What Is AQI? How Air Quality Is Measured in India

విధాత సైన్స్​ డెస్క్​ | హైదరాబాద్​:

Air Quality Index | గాలి మన కంటికి కనిపించదు. కానీ అదే గాలి మన ఆరోగ్యాన్ని కాపాడగలదు లేదా నెమ్మదిగా దెబ్బతీయగలదు. మనం రోజూ పీల్చే గాలి ఎంత పరిశుభ్రంగా ఉందో, ఎంత కాలుష్యంతో ఉందో సులభంగా అర్థమయ్యేలా తెలియజేసే ముఖ్యమైన ప్రమాణమే వాయు నాణ్యతా సూచిక (Air Quality Index – AQI).

AQI అంటే ఏమిటి? గాలి నాణ్యతను ఇది ఎలా చూపిస్తుంది?

వాయు నాణ్యతా సూచిక (AQI) అనేది ఒక ప్రాంతంలోని గాలి ఆరోగ్యానికి ఎంత సురక్షితం లేదా ఎంత ప్రమాదకరం అన్నదాన్ని చూపించే సంఖ్య. ఇది “మంచిది” నుంచి “అత్యంత తీవ్రమైనది” వరకు కలర్​ కోడ్​ చేసిన పట్టిక ద్వారా వాయు కాలుష్య స్థాయిని తెలియజేస్తుంది. AQI విలువ 0 నుంచి 500 వరకు ఉంటుంది. సంఖ్య ఎంత తక్కువగా ఉంటే గాలి అంత మంచిది, సంఖ్య పెరిగేకొద్దీ గాలిలో కాలుష్యం పెరుగుతోందని అర్థం.

AQI అనేది కేవలం గణాంకం కాదు; ఇది మన రోజువారీ జీవన నిర్ణయాలకు మార్గదర్శకం. AQI పెరిగితే బయటకు వెళ్లాలా వద్దా, పిల్లలను బయట ఆడనివ్వాలా, మాస్క్ అవసరమా, శ్వాసకోశ లేదా గుండె సమస్యలున్నవారు ప్రత్యేక జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలా అనే విషయాలు నిర్ణయించుకోవచ్చు.

ఈ సూచిక గాలిలో ఉన్న ముఖ్యమైన కాలుష్య కారకాల ఆధారంగా నిర్ణయించబడుతుంది. ముఖ్యంగా PM2.5, PM10, నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ (NO₂), సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ (SO₂), కార్బన్ మోనాక్సైడ్ (CO), ఓజోన్ (O₃), అమోనియా (NH₃), సీసం (Pb) వంటి పదార్థాల స్థాయిని నిరంతరంగా పర్యవేక్షించి AQI లెక్కిస్తారు. వీటిలో ఏ కాలుష్య కారకం ఆరోగ్యానికి ఎక్కువ ముప్పుగా మారుతుందో, దాని విలువ ఆధారంగానే ఆ ప్రాంతానికి AQI నిర్ణయించబడుతుంది.

భారత్‌లో AQIని ఎవరు కొలుస్తారు? అధికారిక వ్యవస్థ ఎలా పనిచేస్తుంది?

భారతదేశంలో AQIని అధికారికంగా పర్యవేక్షించేది Central Pollution Control Board (CPCB). రాష్ట్ర స్థాయిలో రాష్ట్ర కాలుష్య నియంత్రణ బోర్డులు (SPCB) దీనికి సహకరిస్తాయి. దేశవ్యాప్తంగా నగరాలు, పారిశ్రామిక ప్రాంతాల్లో ఏర్పాటు చేసిన నిరంతర వాయు పర్యవేక్షణ కేంద్రాల్లో శాస్త్రీయ పద్ధతులతో కాలుష్య స్థాయులను కొలిచి, 24 గంటల సగటు ఆధారంగా AQI లెక్కిస్తారు.

భారతదేశంలో జాతీయ గాలి నాణ్యత సూచికను 2014 సెప్టెంబర్ 17న న్యూఢిల్లీలో స్వచ్ఛ భారత్ అభియాన్‌లో భాగంగా అధికారికంగా ప్రారంభించారు. ప్రస్తుతం CPCB మరియు రాష్ట్ర కాలుష్య నియంత్రణ బోర్డులు కలిసి జాతీయ వాయు పర్యవేక్షణ కార్యక్రమం (NAMP)ను అమలు చేస్తున్నాయి. ఈ కార్యక్రమం కింద దేశవ్యాప్తంగా సుమారు 240 నగరాల్లో 340కి పైగా వాయు నాణ్యతా పర్యవేక్షణ కేంద్రాల ద్వారా గాలిని నిత్యం పరిశీలిస్తున్నారు. ఈ సమాచారం ఆధారంగా ప్రభుత్వాలు తక్షణ చర్యలు తీసుకొని కాలుష్యాన్ని నియంత్రించే ప్రయత్నాలు చేస్తున్నాయి.

AQI పెరిగితే ఏమవుతుంది? ఆరోగ్యంపై దీని ప్రభావం ఎంత?

AQI పెరగడం అంటే గాలిలో కాలుష్యం పెరుగుతోందన్న స్పష్టమైన సంకేతం. AQIని ఆరు వర్గాలుగా విభజిస్తారు—మంచిది(Good), సంతృప్తికరమైనది(Satisfactory), పర్వాలేదు(Moderate), ప్రమాదకరం(Poor), చాలా ప్రమాదకరం(Very poor), అత్యంత ప్రమాదకరం(Hazardous). ‘మంచిది’ వర్గంలో ఆరోగ్యంపై పెద్దగా ప్రభావం ఉండదు. కానీ AQI ‘పర్వాలేదు’ దాటినప్పటి నుంచి ఆస్తమా, గుండె సమస్యలున్నవారికి ఇబ్బందులు మొదలవుతాయి. ‘ప్రమాదకరం’ మరియు ‘చాలా ప్రమాదకరం’ వర్గాల్లో శ్వాస సంబంధిత వ్యాధులు మరింత తీవ్రతరమవుతాయి. ‘అత్యంత ప్రమాదకర’ స్థాయికి చేరితే ఆరోగ్యంగా ఉన్నవారికీ శ్వాస సమస్యలు రావచ్చు.

ప్రపంచలోని అత్యంత కాలుష్య నగరాల్లో మన దేశ రాజధాని ఢిల్లీ అగ్రస్థానంలో ఉండటం తీవ్ర ఆందోళనకరం. అలాగే ఈమధ్యనే హైదరాబాద్​ కూడా వాయు కాలుష్యంలో ఢిల్లీతో పోటీ పడుతోందని వార్తలు వెలువడ్డాయి.

ప్రత్యేకంగా PM2.5 స్థాయులు ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు ప్రమాదం మరింత పెరుగుతుంది. ఇవి చాలా సూక్ష్మ కణాలు కావడంతో ఊపిరితిత్తుల్లోకి లోతుగా వెళ్లి దీర్ఘకాలిక వ్యాధులకు దారి తీస్తాయి. నిపుణుల అంచనాల ప్రకారం PM2.5 స్థాయి 150 నుంచి 200 మధ్య ఉన్న గాలిని పీల్చడం రోజుకు 20–30 సిగరెట్లు తాగినంత హానికరం. అంటే సిగరెట్ తాగకపోయినా, కాలుష్య గాలి వల్ల అదే స్థాయి నష్టం శరీరంపై పడే అవకాశం ఉంటుంది.

చివరగా…

గాలి కాలుష్యం ఒక్కరోజులో కనిపించే సమస్య కాదు. కానీ అది నెమ్మదిగా శరీరాన్ని దెబ్బతీస్తుంది. అందుకే AQIని తెలుసుకోవడం, దాని ఆధారంగా జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం చాలా అవసరం.

సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే— AQI అనేది ఈరోజు గాలి మన ఆరోగ్యానికి మిత్రుడా, శత్రువా చెప్పే మీటర్‌.